Đây là câu hỏi mà nhiều bạn bè, người thân hỏi và nhờ mình tư vấn nhưng mình không đủ thời gian để nói cho tường tận vấn đề. Đây cũng chính là vấn đề đã được đề cập trong buổi họp lớp nhân dịp mừng đám cưới con thầy Tiến ở Saigon. Vậy tai sao chúng ta lại bị đau lưng? Mình mượn bài nói chuyện của thầy mình cũng là chuyên gia trong lĩnh vực này để nói lên quan điểm của mình để các bạn tham khảo nhé.
Đau lưng rất thường gặp trong sinh hoạt hàng ngày. Ai cũng có thể bị đau lưng ít nhất một lần trong đời: Học sinh, nhân viên văn phòng, nha sĩ, thợ may, công nhân khuân vác, vận động viên,...Theo thống kê của các nhà chỉnh hình Mỹ ( 1993 ) có 60% đến 80% dân Mỹ bị đau lưng ít nhất một lần trong đời và mỗi năm tốn từ 16 đến 50 tỉ USD cho việc chăm sóc và điều trị đau lưng trong đó có 85% đến 90% trường hợp đau lưng kéo dài.
Đau lưng. (Nguồn Google.com)
Đau lưng chỉ là một triệu chứng của nhiều nguyên nhân từ trong chính cột sống hay từ nguyên nhân ngoài cột sống. Bài này chỉ đề cập những trường hợp cột sống bình thường nhưng lại đau ở vùng thắt lưng do các nguyên nhân mà tự mỗi người có thể phòng tránh dễ dàng trong sinh hoạt hàng ngày.
MỌI NGƯỜI ĐỀU CÓ THỂ BỊ ĐAU LƯNG:
Trong loài động vật có vú chỉ có con người di chuyển hoàn toàn trên hai chân trong tư thế thẳng đứng. Gần với con người có loài khỉ cũng di chuyển trên hai chân nhưng cũng nhiều khi dùng cả hai tay để tiến tới nhanh như chạy. Một điểm khác biệt là ở loài khỉ khớp gối không duỗi thẳng hoàn toàn do sự kém phát triễn của cơ rộng trong. Quan sát sự phát triễn của con người ngay sau khi lọt lòng mẹ, ta thấy các cơ duỗi cột sống mạnh dần lên theo thời gian và theo thứ tự từ trên đầu cổ xuống lưng rồi thắt lưng. Đứa trẻ lúc mới sinh,lúc nằm tay chân co lại nhiều hơn duỗi ra, đầu phải được đỡ khi ẳm. Đến 3 tháng tuổi, trẻ có thể ngóc đầu lên khi nghe tiếng gọi nhờ cơ duỗi cột sống mạnh dần lên. Theo thời gian các cơ duỗi cột sống lưng, thắt lưng có đủ lực để giữ vững thân mình trong tư thế thẳng đứng: Trẻ dần dần tự ngồi rồi đứng và đi. Như vậy các cơ giữ cho lưng thẳng đứng phát triễn sau cùng trong quá trình tiến hóa của động vật có vú cùng với các cơ duỗi các khớp khác. Do đó khi cơ thể suy yếu thì các cơ đó bị yếu trước tiên: Lưng mỏi, gối dùn.
.jpg)
Sự phát triễn bình thường của trẻ (Nguồn Google.com)
Trong cấu tạo giải phẩu học, sự sắp xếp các cơ quan quanh cột sống không đồng đều: các cơ quan phía trước ( gồm lồng ngực, xương sườn, tim phổi, bụng với cả bộ máy tiêu hóa và tiết niệu sinh dục,... ) nhiều và nặng hơn các cơ quan phía sau. Ở tư thế sinh hoạt thẳng đứng của con người, các cơ sau lưng luôn luôn phải chịu sức căng liên tục khi ta ngồi, đi đứng, chạy nhảy. Vì vậy khi ta mệt, các cơ sau lưng là nơi đầu tiên biểu lộ tình trạng suy giảm của sức khỏe: mỏi lưng , mỏi cổ, mỏi vai. Trong lúc đó người ta thường tự nhủ: " Nên nghỉ lưng một chút ". Cho nên mỏi lưng là dấu hiệu báo động không lời của cơ thể cho biết cơ thể cần được nghỉ ngơi, các công việc cần chậm lại. Nếu ta vẫn ráng đi tới thì cơ thể không đủ sức duy trì cường độ làm việc ( như cái máy chạy quá tải ). Hậu quả là từ mỏi lưng thành đau lưng ngày càng tăng đến độ bắt buộc ta phải giảm hay ngưng hẳn mọi việc.
Như vậy trong sinh hoạt hàng ngày đau lưng không phải tự nhiên sinh ra mà luôn luôn do những nguyên nhân được báo trước bằng phản ứng của cơ thể khá bình thường như mỏi lưng, đơ lưng, nặng lưng, đau lưng.
ĐAU LƯNG CÓ PHẢI LÀ ĐAU CỘT SỐNG KHÔNG?
Cột sống hay xương sống chỉ là một phần của lưng, đó là phần xương. Muốn xương sống chuyển động ( cúi lưng để lượm vật gì dưới đất chẳng hạn ) thì cần phải có các dây chằng, các cơ xung quanh và các dây thần kinh. Do đó đau lưng có thể đau từ xương sống, hay từ các cơ quan xung quanh kể cả các cơ quan nội tạng có dây chằng treo dính vào xương sống.
Một người bị đau lưng được cho đi chụp X-quang cột sống. Kết quả của phim chỉ cho thấy tình trạng của cột sống mà thôi chứ không thể thấy các tổn thương ở các phần khác mà chuyên môn gọi là phần mền như: gân cơ, dây chằng, bao khớp, thần kinh mạch máu. Khi phim cho thấy xương sống bình thường thì nguyên nhân đau lưng do ở chỗ khác. Ngay cả khi phim có cho thấy tình trạng bất thường nào đó cũng không có nghĩa là nơi đó gây đau nếu rõ ràng điểm đau không liên hệ gì tới đó. Thống kê cho biết có khoảng 25% trường hợp xương sống bất thường mà không có dấu hiệu đau đớn gì cả. Những người chụp phim thường có khuynh hướng cố gắng ghi nhận kết quả bất thường dù chỉ là chút xíu ( như chớm mọc gai xương ) làm người bệnh cứ đinh ninh là mình bị bệnh là do cái đó!! Thực ra nếu nhớ lại thời gian bị đau thường mới vài ngày mà những bất thường kia bao giờ cũng có trước rất lâu. Nếu người bệnh được khám, được chỉ dẫn giải thích thì sự ám ảnh tai hại trên có thể được giải tỏa. Nhiều người đã mất ăn mất ngủ khi thấy có chữ " gai cột sống " trong kết quả chụp phim của mình, vì nghĩ rằng mình đã bị bệnh nan y và phải mang đến già đến chết.
.jpg)
Trong phòng chụp X-quang. (Nguồn Google.com)
NẾU KHÔNG PHẢI ĐAU DO CỘT SỐNG THÌ ĐAU DO ĐÂU?
Trước hết, đau do các cơ vùng lưng bị căng liên tục trong thời gian dài. Đó là trường hợp đau lưng ở những người phải ngồi lâu khi làm việc như: thợ may, ngồi lâu trên máy tính, nha sĩ, những người bán hàng ở các sạp trong chợ, thợ cấy lúa,...những người này thường còn trẻ và xương sống của họ bình thường không bị chấn thương từ trước. Các cơ vùng lưng bị căng, bị bất động lâu trong tư thế ngồi hay cúi lưng làm tuần hoàn máu đến cơ bị giảm. Lượng acid lactic đọng lại nhiều gây tình trạng mỏi cơ, mỏi lưng rồi sau đó cơ bị phù nề nhẹ gây ra đau. Cơn đau không dữ dội mà đau âm ỉ, lúc đầu khi có khi không làm người bệnh không chú ý, sau đó đau liên tục làm người bệnh khó khăn trong sinh hoạt. Lúc đó họ mới đi khám bệnh với ý nghĩ chắc có cái gì đó không ổn trong xương sống của mình. Nhưng khi đi chụp phim X-quang thì không thấy gì lạ thì hoang mang không biết có bị bệnh gì nặng không? Thực ra nguyên nhân nằm ngay trong cách sinh hoạt của chính mình như: ngồi quá lâu, khiêng quá nặng. Cái lưng không chịu nổi sự quá tải nên phải tự vệ bằng cách gây đau. Nên điều trị chủ yếu là sửa lại cách ngồi và thay đổi tư thế làm việc nhằm giúp cho lưng được thư giãn và tăng tuần hoàn máu đến cơ lưng. Trong khi thuốc chỉ phụ thêm lúc đầu cho đỡ đau mà thôi. Sự phòng ngừa dựa vào sự thay đổi sinh hoạt sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh và sức khỏe của mỗi người.
.jpg)
Đau lưng sau khiêng vác nặng. (Nguồn Google.com)
Nếu không ngồi lâu thì thường do xách nặng, vác nặng. Đó là trường hợp thợ khuân vác, các bà, các cô các anh đi chợ ráng xách nặng lưng bị nghiên về một bên, các cơ lưng phải co rút mạnh để giữ thăng bằng trong một thời gian dài liên tục. Lúc đầu xách nặng chỉ hơi mỏi thôi, sau đó có thể tuần sau hay tháng sau tùy theo từng người, cơn mỏi tăng dần rồi đau hẳn một bên lưng. Cách điều trị và phòng ngừa cũng như trên.
.jpg)
Đau lưng, đau vai do ngồi lâu trên máy tính. (Nguồn Google.com)
Nếu không ở vào các trường hợp trên mà vẫn đau lưng trong khi cột sống bình thường thì nguyên nhân đau ở chỗ khác. Xương sống như cây cột lớn trong nhà, là nơi nương tựa, nơi bám vào của nhiều cơ quan trong cơ thể. Phía trên có phổi: đau vùng phổi thường đau lói ra sau lưng; có trái tim: đau tim có khi lói ra sau lưng vùng bả vai. Ở giữa có bộ tiêu hóa: đau bao tử ( như viêm, loét dạ dày ), đau thực quản, đau tụy tạng thường đau lói sau lưng hai bên xương sống. Phía dưới ở vùng thắt lưng có bộ tiết niệu và sinh dục: đau thận, đau quàng quang, đau tử cung và phần phụ khi đau cũng thường lan ra sau vùng thắt lưng.
.jpg)
Bác sĩ đang cố gắng tìm những bất thường trên phim. (Nguồn Google.com)
ĐAU LƯNG CÓ PHẢI ĐAU THẬN KHÔNG?
Khi nghĩ đến thuốc Nam hay thuốc Bắc, chúng ta khá quen với hình ảnh quảng cáo thuốc chữa trị đau lưng bằng các thuốc được cho là bổ thận tráng dương. Theo cái nhìn của Đông y, thận là chức năng kiện toàn làm bền chặt phần dưới của cơ thể từ ngang thắt lưng trở xuống cho nên hầu như tất cả những rối loạn bệnh lý vùng bụng dưới và vùng thắt lưng đều được qui lỗi ở thận. Nhưng thận chỉ là chức năng cử nhiều cơ quan, vậy cơ quan nào bị bệnh? Điều này không dễ giải quyết vì cần phải có hiểu biết về nhiều lĩnh vực mà quan trọng nhất là giải phẩu học. Trong khi đó đối với Tây y, thận chỉ là cơ quan bài tiết nước tiểu có chức năng điều hòa nước và các chất điện giải trong cơ thể. Vì vậy người học Tây y ít khi đồng tình với quan điểm đau lưng là đau thân của Đông y.
Đau lưng có nhiều nguyên nhân nhưng tại sao người ta vẫn thường cho là đau thận? Vì đau lưng thường xảy ra ở vùng thắt lưng ngang với thận ( 80% trường hợp). Tại sao vùng thắt lưng lại bị đau nhiều hơn vùng khác của xương sống? Vì đó là nơi chịu lực nặng nhất của xương sống. Các nghiên cứu cho thấy ở một người nặng 70kg khi đứng thẳng thì xương sống thắt lưng chịu một sức nặng là 70kg mà cơ thể không ý thức được. Cũng người đó khi ngồi, xương sống chịu sức nặng 100kg. Điều đó cho thấy khi ngồi, lưng luôn luôn chịu một sức nặng lớn hơn người ta tưởng nhiều và nặng hơn là khi đứng. Đã có người bị đau lưng lại đi dưỡng sức bằng cách ngồi trên xe hơi liên tục 8 giờ để đến nơi nghỉ. Kết quả là cơn đau tăng lên dữ dội. Tiếp theo nghiên cứu cho thấy, cũng người nặng 70kg dó khi ngồi khom ra trước 30 độ thì xương sống thắt lưng chịu sức nặng là 140kg, và cũng trong tư thế đó mà tay xách một trọng lượng 20kg thì thắt lưng chịu sức nặng là 438kg. Điều đó cho thấy xương sống thắt lưng là nơi gánh chịu sức nặng nhiều nhất trong sinh hoạt hàng ngày nên rất dễ bị tổn thương. Vì vậy muốn tránh đau lưng ta phải giữ cột sống trong tư thế thẳng đứng, nếu có phải nghiên người nên tránh nghiên quá lâu.
LÀM SAO ĐỂ TRÁNH ĐAU LƯNG TRONG SINH HOẠT HÀNG NGÀY?
Đó là phải thường xuyên vệ sinh sột sống, nghĩa là
- Giữ cột sống thẳng đứng khi làm việc
- Tránh cúi khom lưng, tránh với cao.
- Không nên ráng sức. Không khiêng xách nặng.
- Nghỉ ngơi khi mỏi lưng.
- Tập thể dục thường xuyên.
.jpg)
Nên tập thể dục thường xuyên (Nguồn Google.com)